Khi gu cao là rào cản để phát triển

Ngày nay, bất cứ khi nào chúng ta muốn hoặc thậm chí là chưa muốn, chúng ta có thể tiếp cận các tác phẩm hàng đầu trong hầu hết các lĩnh vực. Chúng ta có thể xem được các bức tranh kiệt tác, đọc được các tác phẩm kinh điển, hay nghe được những bản nhạc đỉnh cao ngay tại nhà mình. Việc tiếp xúc với các tác phẩm tầm cỡ giúp cho gu của bản thân ngày càng nâng cao. Đó là việc đáng mừng. Tuy nhiên, khi đặt kỹ năng của bản thân vào để so sánh, thì nó ngày càng bé nhỏ. Đây là việc cần lưu tâm.

Trong bất kỳ lĩnh vực nào, sự phát triển của con người đều diễn ra trên hai phương diện: kỹ năng (thực hành) và gu (đánh giá). Kỹ năng được phát triển qua quá trình rèn luyện, gồm: thực hành, đánh giá và thực hành lại. Gu được phát triển qua quá trình học hỏi, tìm hiểu, tương tác với thế giới. Thông thường, gu sẽ phát triển nhanh hơn so với kỹ năng. Gu đi trước nhằm định hướng cho kỹ năng. Ta cảm thấy một bức tranh là đẹp trước khi ta có thể vẽ đẹp. Ta cảm thấy một quyển sách hay trước khi ta có thể viết hay.

Nhưng khi khoảng cách giữa gu và kỹ năng quá lớn, nó sẽ tạo ra rào cản lớn cho việc rèn luyện kỹ năng. Gu đóng vai trò làm tiêu chuẩn cho việc tưởng thưởng của não bộ. Khi tiếp xúc với một thực thể phù hợp với gu của mình, não bộ sẽ tiết ra các nội tiết tố giúp bản thân cảm thấy hạnh phúc. Một bức tranh là đẹp khi nó đáp ứng được gu về mắt nhìn, cũng như một quyển sách là hay khi nó đáp ứng được gu về chữ nghĩa. Sự tưởng thưởng này cũng diễn ra với cả những mô phỏng tưởng tượng, bao gồm cả trong quá trình rèn luyện, thực hành kỹ năng. Ta luôn hình dung về kết quả trước khi bắt đầu làm gì đó. Nó thường là một kết quả ‘đỉnh’. Khi đó, não bộ sẽ hành xử như là kết quả ‘đỉnh’ đã có ngay trước mắt. Ta cảm thấy thật tuyệt. Nhưng khi bắt đầu thực hiện, ta sớm nhận ra rằng kỹ năng hiện tại sẽ không thể tạo ra được sản phẩm nào gần với kỳ vọng trước đó và ta bắt đầu cảm thấy vô vọng. Sự trì hoãn bắt đầu xuất hiện, tiếp theo là bỏ cuộc. Ta ngừng thực hành. Ta ngừng rèn luyện. Kỹ năng ngừng phát triển.

Cảm ơn các nền tảng mạng xã hội vì đã và đang giúp khẩu vị của tôi ngày một nâng cao và bận rộn hơn. Các sản phẩm đẹp đẽ hiện ra liên tục, kể cả khi tôi chưa chuẩn bị tinh thần. Giúp tôi tin rằng tất cả mọi người đều đã và đang tạo ra các sản phẩm tuyệt vời. Tôi như có cảm tưởng rằng tôi có thể làm ra được đồ hay hơn thế. Đó là lúc tôi nằm lướt thì tôi nghĩ thế.

Tham khảo

• Ira Glass on Storytelling — https://youtu.be/X2wLP0izeJE